© 2018 Created by EQUILIBRIUM HORSES

HISTORIA WIDZOWA

Historia Stadniny Koni Widzów sięga końca XIX wieku, kiedy to książęta Lubomirscy: bracia Stefan, Władysław i Stanisław założyli w swoim majątku w Kruszynie stadninę koni pełnej krwi angielskiej. Stefan gospodarował w Kruszynie i był pierwszym prezesem powołanego w 1919 roku Polskiego Komitetu Igrzysk Olimpijskich (późniejszy PKOL); Władysław – znawca koni, sportowiec i artysta – sponsorował m.in. Warszawską Orkiestrę Symfoniczną; Stanisław – ekonomista i pierwszy prezes Banku Przemysłowego w Warszawie – zakładał pierwszą fabrykę samolotów w Polsce. Pierwsze konie, stanowiące zaplecze hodowlane, zostały sprowadzone z Anglii. Początkowo biegały one na torze w pobliskim Pławnie, a następnie na Torze Mokotowskim w Warszawie. Rozwój stadniny ukierunkowany na hodowlę coraz większej liczby koni wymagał zapewnienia odpowiednich warunków, co skłoniło Lubomirskich do zakupu w 1896 r. oddalonego o kilka kilometrów folwarku Widzów. Zbudowano tam nowoczesne jak na owe czasy stajnie, założono drenowane padoki.

Z Anglii sprowadzono dwie linowe maszyny startowe, z których jedną przekazano na Tor Mokotowski w Warszawie, druga została w stadninie i służyła do nauki młodych koni startowania. Lubomirscy sprowadzili jeden z pierwszych koniowozów, który przewoził konie ze stacji kolejowych do stajen wyścigowych.

 

Do wybuchu I Wojny Światowej konie wyścigowe Lubomirskich triumfowały na torach polskich, rosyjskich, austrowęgierskich i niemieckich, zdobywając: 4 razy Derby (2 razy w Warszawie, raz w Moskwie i Wiedniu), 2 razy Wielką Badeńską, St. Leger w Budapeszcie, kilka razy Oaks w Warszawie, Moskwie i Wiedniu.

 

W tamtych czasach do najlepszych koni wyścigowych stajni Lubomirskich należały:

  • Sac à Papier (gn., 1896, Salisbury – First Flight po Melton) , jako 2-, 3- i 4-letni wygrał w Petersburgu trzy gonitwy: nagrodę Matadora i nagrodę Nawoja oraz odniósł największy w swej karierze triumf zdobywając nagrodę Cesarzowej (Schuch, 1978). Ogier ten, pomimo średniej kariery wyścigowej, zasłynął jednak jako dobry reproduktor. Przypuszcza się, że był drugim co do zasług ogierem hodowlanym przełomu XIX i XX wieku, po legendarnym Rulerze. Najsłynniejszym potomstwem Sac á Papier były: Intrygant (1905), Kartacz (1907), Książe Pan (1907), Lira (1908), Mości Książe (1910), Oszczep (1912) (http://www.pkwk.pl/).

 

  • Grom (gn., 1903, Carlton – Tempete), ogier ten wygrał dla Lubomirskich Derby na Polu Mokotowskim w Warszawie w 1906 roku, a w Moskwie zwyciężył w Produce i był trzeci w Derby.

  • Fluor (1902, gn., Carlton – Fleur de Luce), biegał w Warszawie, Moskwie i Petersburgu, wygrywając w sumie 11 wyścigów. Największym jego triumfem było zdobycie Wszechrosyjskiego Derby w Moskwie, był drugi w Derby warszawskim, wygrał też Produce w Petersburgu.

 

  • Intrygant (gn. 1905, Sac à Papier – Impatient), zwycięzca nagrody Produce w Petersburgu, Moskwie i Warszawie, nagrody Middle Park Plate w Moskwie, Próbnej w Petersburgu, nagrody Lobau Rennen w Wiedniu, Derby Wiedeńskie – prowadząc od startu do mety.

 

  • Jasna Pani (1906, Sac à Papier – Tempete), w 1909 wygrała Nagrodę Produce im. Ludwika Grabowskiego, w Petersburgu zdobyła także nagrodę Produce, w Moskwie cenną nagrodę Triochgorna, odpowiednika nagrody Oaks, w 1910 wygrała w Wiedniu November Hcp, a w Warszawie była niepobita w 3 poważnych wyścigach: im. J. Zamoyskiego, nagrodzie Cesarskiej i Weiter.

 

  • Książę Pan (gn., 1907, Sac à Papier – Tempete), w 1910 wygrał w Niemczech wielką międzynarodową nagrodę Grosser Preis, w Wiedniu Preis v. Neubau, w 1911 kolejny raz wygrywa Preis v. Merkentsein, w 1912 wygrywa 3 istotne wyścigi: Südbahn Hcp., Amaranthus R i Preis v. Simmering. Następnie odesłany do Warszawy był drugi w nagrodzie Cesarskiej i zdobył drugą nagrodę w konkursie dla ogierów pełnej krwi w Kijowie.

  • Kartacz (gn., 1907, Sac à Papier – Namouna), jako dwulatek biegał w Warszawie i Petersburgu, wygrywając m.in. Middle Park Plate w stolicy Polski. W Wiedniu jako trzylatek wygrał Preis von Erdberg a w Warszawie łatwo Derby

  • Lira (gn., 1908, Sac a Paier – Elly Langden), oaksistka wiedeńska i moskiewska. Jako dwulatka została wysłana na tory rosyjskie. W Petersburgu zdobyła z serii głównych: Próbną, Produce i Rzeki Newy, a w Moskwie — z takiej samej serii — Produce i Middle Park Plate. Jako trzylatka rozpoczęła starty bez sukcesów, przegrywając 3 razy, ale dobra forma powróciła wygrywając Mai Rennen, a w ślad za tym odniosła swój największy triumf — zdobyła Osterreichischer Stutenpreis. Po powrocie do Rosji wygrała nagrodę Triochgorną (rosyjski Oaks). Świetne zwycięstwa Liry przesłaniają jednak gorsze wyniki. Uderzała u niej dość częsta, gwałtowna zmiana formy, kiedy to po okresie sukcesów następował okres porażek. Było to charakterystyczne dla jej całej kariery wyścigowej. Lira zasługuje jednak na umieszczenie jej wśród najznakomitszych klaczy hodowli polskiej. Tak wysoką klasę, tak wielkie zdolności wyścigowe, trzeba oczywiście przypisać temu, że urodziła się ona z połączenia krwi dwóch najznakomitszych reproduktorów Rulera i Sac a Papier, których rodowody ozdabiają imiona cennych angielskich ogierów tej klasy co Melton, znakomity stayer Isonomy oraz szybki Camballo.

 

  • Łom (gn., 1909, Gouvernat – Tempete), jako dwulatek wygrał w widzowskich barwach wyścig Soltykoff St. w angielskim Newmarket, co było drugim zwycięstwem konie polskiej hodowli w Anglii po ogierze Perkun (hod. SK Krasne, który wygrał w 1885 r. The Flying Hcp., także w Newmarket). Startował nawet jako trzylatek w angielskim 2000 Guineas Stakes. W niemieckim Derby był trzeci, wygrał w karierze aż 12 wyścigów, głównie Austrii i Niemczech.

  • Mości Książę (kaszt., 1910, Sac à Papier – Izbica), późniejszy reproduktor, ojciec derbistki Fala. Był to jeden z najwspanialszych koni wyhodowanych przez Lubomirskich w Widzowie, a także jeden z najlepszych wyhodowanych kiedykolwiek w Polsce. Wnuk klaczy Tempete (1896, Dunure – Szende), syn Izbicy (córka Carltona, rodzona siostra derbisty Groma) i ogiera Sac a Papier. W 1913 roku w wielkim stylu wygrał Grosser Preis von Baden Baden, węgierski St. Leger, a w Derby Niemiec i Austrii zajmował drugie miejsca, ale jak twierdzili świadkowie przegrał je krótko wyłącznie w wyniku błędów dżokejów

 

Działalność hodowlana i wyścigowa Lubomirskich rozwijała się dosyć szybko, co sprawiło, że stadnina stała się wzorem dla innych prowadzących hodowlę pełnej krwi angielskiej na ziemiach polskich. Lubomirscy zatrudniali często zagranicznych trenerów i dżokei. Ogiera Książę Pan w zwycięskim wyścigu Grosser Preis von Baden-Baden dosiadał czarnoskóry Amerykanin James Winkfield, który wcześniej wygrał dwa razy amerykańskie Derby w Kentucky oraz dwukrotnie Derby w Warszawie. Ogiera Intrygant w zwycięskim Derby w Wiedniu dosiadał czołowy europejski dżokej George Stern, który wygrał angielskie Derby w Epson i dwukrotnie był w nich drugi.

Od 1897 roku Lubomirscy publikowali roczniki pt. „Stado koni pełnej i półkrwi angielskiej Stefana Andrzeja, Władysława i Stanisława Lubomirskich w Kruszynie folwark Widzów”, zawierające informacje hodowlane oraz wyniki wyścigowe. Własnym nakładem wydali aktualną do dziś książkę Bruce Lowe’a Hodowla koni wyścigowych podług systemu liczbowego.

Wybuch I Wojny Światowej wymusił ewakuację stada, którego część trafiła do Austrii. Niestety, w czasie wojny duża część koni zaginęła, a podejmowana po wojnie próba odbudowania stada nie powiodła się. Konie, które zdołano uratować, trafiły do Kruszyny i stadniny w Natalinie, będącej własnością Natalii Lubomirskiej. Niekorzystne warunki ekonomiczne oraz olbrzymie straty doprowadziły do zniszczenia dotychczasowych efektów wieloletniej pracy hodowlanej i zmusiły właścicieli do sprzedaży gospodarstwa Widzów (bez koni) w 1926 roku.

 

W 1931 roku nowy właściciel wydzierżawił gospodarstwo Widzów znanemu hodowcy Henrykowi Woźniakowskiemu, który sprowadził tu swoje stado pełnej krwi ze Starzawy. Do końca II Wojny Światowej z powodzeniem prowadził stadninę i stajnię wyścigową. W czasie wojny jego konie biegały na torach we Lwowie i w Lublinie. W 1942 roku widzowski ogier Bombowiec wygrał odpowiednik Derby i 5 innych wyścigów, a Widzów zajął I miejsce pod względem wygranych. W styczniu 1945 roku w dniu wkroczenia wojsk radzieckich Woźniakowskiego zmuszono do opuszczenia Widzowa, a konie rozgrabiono.

 

W 1947 roku powstała Państwowa Stadnina Koni Widzów, którą połączono ze stadniną koni półkrwi w Skrzydlowie (dawna stadnina koni pełnej krwi braci Reszków), tworząc jedno przedsiębiorstwo z siedzibą w Skrzydlowie, działające w takim układzie organizacyjnym do 2000 roku. W lipcu 2000 roku stadninę koni w Widzowie sprywatyzowano, a jej nabywcą został Krzysztof Tyszko, który przez następne 10 lat dbał o rozwój widzowskiej hodowli koni. W 2010 roku zmarł niespodziewanie,

a gospodarstwo przeszło w ręce jego rodziny – żony Anny i dzieci.

Stanowisko głównego hodowcy przez ponad 40 lat pozostawało w rękach specjalisty Jarosława Kocha, który objął je w 1968 roku po śmierci poprzedniego kierownika stadniny Leonida Ter-Asaturowa i piastował do końca 2012 r. Jego konsekwentnie realizowana polityka hodowlana daje efekty w postaci sukcesów wyścigowych. Jest jedynym hodowcą, którego trzy konie w jednym roku (1980) wygrały wszystkie 5 nagród klasycznych: Wiosenną, Rulera, Derby, Oaks, St. Leger oraz prestiżową Wielką Warszawską.

Po II Wojnie Światowej stadnina odnosiła i nadal odnosi duże sukcesy wyścigowe jak i hodowlane. Oznaką tego są liczne zwycięstwa w kraju i za granicą. Widzowskie konie wygrały następujące klasyki: 8 razy Nagrodę Derby, 7 – Nagrody Rulera, Oaks i St. Leger, 6 – Nagrodę Wiosenną, 10 – Nagrodę Wielką Warszawską, 9 –prestiżową Nagrodę Prezesa Rady Ministrów, ponad 150 innych nagród imiennych pozagrupowych oraz kilkadziesiąt wyścigów za granicą. Sześciokrotnie konie widzowskie otrzymały tytuł Konia Roku: Dixieland (1980), Sonora (1982), Szarlatan (1996), Dżamajka (2000), San Luis (2005) i San Moritz (2007). Na 12 koni trójkoronowanych po wojnie trzy z nich są hodowli widzowskiej: Dipol, Dżamajka i San Moritz.

--

Niniejsze tekst dotyczący historii Stadniny Koni Widzów został przygotowany w oparciu o poniższe publikacje i informacje znajdujące się na stronach internetowych:

Koch J., 2011. Historia Stadniny Koni Widzów

Zieliński R., 2014. Polskie klacze Winnica i Orsza w rodowodzie zwycięzcy Kentucky

Schuch S., 1978. Stadnina Koni Widzów – Skrzydlów. Z jednoczenie Hodowli i Obrotu Zwierzętami, monografia 13,

Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa

http://www.pkwk.pl/

http://www.folbluty.org/index.php?strona=18

www.gestuet-sprehe.de

 

Fotografie zawarte w tekście pochodzą z archiwum prywatnego SK Widzów,

oraz monografii Stadnina Koni Widzów – Skrzydlów autorstwa S. Schucha.

Wykorzystano także zdjęcia autorstwa Moniki Metzy - Jodłowskiej oraz Oliwii Chmielewskiej.